Mô hình kinh doanh nguồn – Sourcing Business Model là gì?

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhiều doanh nghiệp không còn tạo lợi thế từ sản phẩm hay giá bán. Thay vào đó, họ chuyển hướng sang kiểm soát nguồn lực then chốt. Đây chính là nền tảng của mô hình kinh doanh nguồn. Mô hình này tập trung vào khả năng tiếp cận, tổ chức và điều phối nguồn cung hiệu quả. Trong sourcing business model, giá trị không nằm ở khâu sản xuất cuối cùng. Giá trị nằm ở quyền kiểm soát đầu vào chiến lược. Do vậy, doanh nghiệp có thể chiếm vị thế trung tâm trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng phù hợp. Việc hiểu rõ bản chất mô hình kinh doanh nguồn là điều kiện tiên quyết trước khi triển khai.

Mô hình kinh doanh nguồn là gì?

Mô hình kinh doanh nguồn là một dạng mô hình kinh doanh trong đó doanh nghiệp tạo ra giá trị cốt lõi bằng cách kiểm soát, tổ chức hoặc khai thác hiệu quả các nguồn lực đầu vào quan trọng. Nguồn lực ở đây có thể là nhà cung cấp, nguyên liệu, dữ liệu, công nghệ, năng lực chuyên môn hoặc mạng lưới đối tác. Trong sourcing business model, lợi thế cạnh tranh không đến từ sản phẩm cuối cùng mà đến từ khả năng tiếp cận nguồn tốt hơn thị trường. Doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong việc điều phối dòng chảy nguồn lực. 

Về bản chất, mô hình kinh doanh nguồn tập trung vào khâu đầu vào của chuỗi giá trị. Doanh nghiệp có thể sở hữu nguồn hoặc chỉ giữ quyền kiểm soát chiến lược. Điều này giúp giảm chi phí biên và tăng khả năng mở rộng. Nhiều nền tảng công nghệ đang vận hành theo hướng sourcing business model. Họ không sản xuất nhưng nắm giữ nguồn then chốt. Do vậy, giá trị doanh nghiệp tăng nhanh dù tài sản hữu hình hạn chế. Mô hình này khác rõ rệt với mô hình bán lẻ truyền thống. Trọng tâm chiến lược đã dịch chuyển.

Trong thực tiễn, mô hình kinh doanh nguồn thường xuất hiện khi nguồn lực khan hiếm hoặc phân tán. Doanh nghiệp có lợi thế khi tổ chức lại nguồn đó. Tuy nhiên, mô hình này tiềm ẩn rủi ro đứt gãy chuỗi cung. Quản trị quan hệ đối tác trở thành năng lực sống còn. Bên cạnh đó, công nghệ đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Khi được thiết kế đúng, mô hình kinh doanh theo hướng sourcing giúp doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh bền vững. 

Cấu trúc cốt lõi của mô hình kinh doanh nguồn

Cấu trúc cốt lõi của mô hình kinh doanh nguồn được xây dựng xoay quanh việc xác định và kiểm soát nguồn lực chiến lược. Trước hết, doanh nghiệp cần làm rõ loại nguồn được khai thác. Nguồn có thể là vật chất, dữ liệu, công nghệ hoặc mạng lưới đối tác. Trong sourcing business model, không phải mọi nguồn đều có giá trị như nhau. Chỉ những nguồn khan hiếm hoặc khó thay thế mới tạo lợi thế. 

Thành phần thứ hai của mô hình kinh doanh nguồn là cơ chế tổ chức và điều phối nguồn. Doanh nghiệp phải thiết kế quy trình kết nối hiệu quả giữa nguồn và nhu cầu thị trường. Vai trò trung gian thường được nhấn mạnh trong mô hình kinh doanh dạng sourcing. Công nghệ hỗ trợ giúp tăng tốc độ và độ chính xác. Bên cạnh đó, quản trị quan hệ nhà cung cấp trở thành năng lực cốt lõi. Tuy nhiên, nếu thiếu chuẩn hóa, rủi ro vận hành sẽ tăng. Do vậy, cấu trúc vận hành cần rõ ràng. Tính minh bạch giúp duy trì niềm tin giữa các bên.

Thành phần cuối cùng là cơ chế tạo và phân phối giá trị trong sourcing business model. Doanh nghiệp cần xác định rõ cách chuyển hóa nguồn thành lợi ích kinh tế. Giá trị có thể đến từ phí trung gian, dữ liệu hoặc quy mô mạng lưới. Trong mô hình kinh doanh nguồn, khả năng mở rộng là yếu tố quyết định. Tuy nhiên, mở rộng quá nhanh có thể làm suy yếu kiểm soát. Vì vậy, cấu trúc cốt lõi phải cân bằng tăng trưởng và bền vững. Khi ba thành phần này liên kết chặt chẽ, mô hình sẽ vận hành hiệu quả.

Các dạng phổ biến của mô hình kinh doanh nguồn

Các dạng phổ biến của mô hình kinh doanh nguồn phản ánh cách doanh nghiệp tiếp cận và khai thác nguồn lực khác nhau. Dạng thứ nhất là mô hình kiểm soát nguồn độc quyền. Doanh nghiệp sở hữu hoặc nắm quyền tiếp cận nguồn khan hiếm. Nguồn có thể là nguyên liệu, dữ liệu hoặc bản quyền. Trong sourcing business model này, lợi thế đến từ rào cản gia nhập cao. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu thường lớn. 

Dạng thứ hai là mô hình trung gian kết nối nguồn. Doanh nghiệp không sở hữu nguồn nhưng đóng vai trò điều phối. Đây là dạng mô hình kinh doanh rất phổ biến hiện nay. Giá trị được tạo ra từ khả năng kết nối hiệu quả. Nguồn thường phân tán và khó tiếp cận trực tiếp. Trong mô hình kinh doanh nguồn dạng này, quy mô mạng lưới quyết định sức mạnh. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào đối tác khá cao. Do đó, quản trị quan hệ trở thành năng lực cốt lõi. Công nghệ thường đóng vai trò nền tảng hỗ trợ. Nhờ vậy, mô hình có thể mở rộng nhanh.

Dạng thứ ba là mô hình nền tảng sourcing. Doanh nghiệp xây dựng hệ sinh thái xoay quanh nguồn lực. Người tham gia vừa cung cấp vừa tiêu thụ nguồn. Sourcing business model này tận dụng hiệu ứng mạng lưới. Giá trị tăng theo số lượng người dùng. Tuy nhiên, giai đoạn đầu thường khó đạt điểm hòa vốn. Do vậy, chiến lược tăng trưởng rất quan trọng. Ngoài ra, kiểm soát chất lượng nguồn là thách thức lớn. Khi vận hành tốt, mô hình kinh doanh nguồn dạng nền tảng tạo lợi thế dài hạn. 

Giá trị chiến lược của mô hình đối với doanh nghiệp?

Giá trị chiến lược của mô hình kinh doanh nguồn nằm ở khả năng tạo lợi thế cạnh tranh từ đầu vào thay vì đầu ra. Doanh nghiệp không cần cạnh tranh trực diện bằng sản phẩm. Thay vào đó, họ kiểm soát nguồn lực then chốt. Trong sourcing business model, nguồn có thể là nhà cung cấp, dữ liệu hoặc năng lực chuyên môn. Khi nắm quyền điều phối nguồn, doanh nghiệp định hình toàn bộ chuỗi giá trị. 

Từ góc độ tăng trưởng, mô hình kinh doanh nguồn giúp doanh nghiệp mở rộng với chi phí biên thấp. Khi cấu trúc sourcing đã ổn định, việc tăng quy mô không đòi hỏi đầu tư tài sản tương ứng. Điều này đặc biệt rõ trong mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng. Giá trị tăng theo mạng lưới thay vì theo công suất. Bên cạnh đó, mô hình này nâng cao quyền thương lượng với thị trường. Doanh nghiệp kiểm soát điểm nghẽn của nguồn cung. Tuy nhiên, sự phụ thuộc của đối tác cũng tăng. 

Về dài hạn, sourcing business model giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chống chịu trước biến động. Khi thị trường thay đổi, doanh nghiệp có thể tái cấu trúc nguồn nhanh hơn đối thủ. Điều này tạo tính linh hoạt chiến lược. Tuy nhiên, rủi ro đứt gãy chuỗi cung luôn hiện hữu. Do đó, đa dạng hóa nguồn là yêu cầu bắt buộc. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, mô hình kinh doanh nguồn ngày càng được xem là trụ cột chiến lược. Nó không chỉ hỗ trợ vận hành. Nó định hình vị thế doanh nghiệp trên thị trường.

Rủi ro và thách thức khi triển khai mô hình?

Rủi ro và thách thức lớn nhất khi triển khai mô hình kinh doanh nguồn đến từ sự phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài. Doanh nghiệp thường không trực tiếp sở hữu toàn bộ nguồn. Trong sourcing business model, khi một nhà cung cấp then chốt gặp vấn đề, toàn bộ hệ thống bị ảnh hưởng. Rủi ro đứt gãy chuỗi cung có thể lan nhanh. Do vậy, mức độ chống chịu thấp nếu thiếu phương án dự phòng. Ngoài ra, quyền kiểm soát nguồn có thể suy giảm theo thời gian. Khi nguồn trở nên phổ biến, lợi thế cạnh tranh sẽ mờ nhạt. 

Thách thức tiếp theo của mô hình kinh doanh nguồn nằm ở quản trị quan hệ đối tác. Doanh nghiệp phải cân bằng lợi ích giữa nhiều bên. Trong mô hình kinh doanh dạng sourcing, xung đột lợi ích rất dễ phát sinh. Đối tác có thể tìm cách tiếp cận trực tiếp thị trường. Điều này làm suy yếu vai trò trung gian. Do vậy, cơ chế ràng buộc cần được thiết kế chặt chẽ. Minh bạch và công bằng là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, quản trị quá cứng nhắc cũng phản tác dụng. Sự linh hoạt vẫn cần được duy trì.

Bên cạnh đó, sourcing business model đối mặt với thách thức về chất lượng và chuẩn hóa nguồn. Khi nguồn phân tán, chất lượng không đồng đều. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm khách hàng. Doanh nghiệp cần đầu tư vào kiểm soát và công nghệ giám sát. Tuy nhiên, chi phí vận hành có thể tăng. Do vậy, bài toán hiệu quả luôn hiện hữu. Nếu không cân bằng tốt, mô hình kinh doanh nguồn sẽ mất lợi thế ban đầu. 

Khi nào doanh nghiệp nên lựa chọn mô hình kinh doanh nguồn?

Doanh nghiệp nên lựa chọn mô hình kinh doanh nguồn khi lợi thế cạnh tranh nằm ở khả năng tiếp cận và tổ chức nguồn lực. Điều này thường xảy ra khi nguồn cung khan hiếm hoặc phân tán. Trong sourcing business model, doanh nghiệp không cần sản xuất trực tiếp. Họ cần kiểm soát điểm nghẽn của nguồn. Do vậy, mô hình phù hợp với thị trường có nhiều nhà cung cấp nhỏ lẻ. Khi nhu cầu thị trường lớn, vai trò điều phối trở nên quan trọng. 

Một điều kiện khác để áp dụng mô hình kinh doanh nguồn là khi doanh nghiệp theo đuổi chiến lược mở rộng nhanh. Mô hình này cho phép tăng trưởng với chi phí biên thấp. Trong mô hình kinh doanh dạng sourcing, tài sản hữu hình không phải trọng tâm. Giá trị đến từ mạng lưới và dữ liệu. Do vậy, doanh nghiệp công nghệ thường lựa chọn hướng đi này. Bên cạnh đó, mô hình phù hợp khi thị trường biến động mạnh. Khả năng tái cấu trúc nguồn giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn. Tuy nhiên, mở rộng quá nhanh có thể gây mất kiểm soát. Điều này cần được tính toán kỹ.

Về dài hạn, sourcing business model phù hợp với doanh nghiệp muốn xây dựng lợi thế bền vững. Khi nguồn lực then chốt được kiểm soát, đối thủ khó sao chép. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi đầu tư vào quan hệ đối tác. Công nghệ hỗ trợ cũng rất quan trọng. Do vậy, doanh nghiệp cần có tầm nhìn chiến lược rõ ràng. Khi hội tụ đủ điều kiện, mô hình kinh doanh nguồn trở thành lựa chọn tối ưu. Nó giúp doanh nghiệp định vị lại vai trò trong chuỗi giá trị.

Kết luận

Có thể thấy, mô hình kinh doanh nguồn đang trở thành lựa chọn chiến lược của nhiều doanh nghiệp hiện đại. Mô hình này giúp doanh nghiệp dịch chuyển trọng tâm cạnh tranh về phía nguồn lực. Trong mô hình theo hướng sourcing, lợi thế đến từ khả năng tổ chức và kiểm soát nguồn hiệu quả. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ bền vững khi đi kèm năng lực quản trị cao. Doanh nghiệp cần cân bằng giữa mở rộng và kiểm soát. Bên cạnh đó, công nghệ và quan hệ đối tác đóng vai trò quyết định. Khi được thiết kế đúng, sourcing business model không chỉ hỗ trợ tăng trưởng. Nó còn giúp doanh nghiệp định hình lại vị thế dài hạn trên thị trường.