M&A là gì? Giải mã lý do tỷ lệ thành công của M&A tăng

Khái niệm M&A (mergers and acquisitions) là gì?

M&A là viết tắt của cụm từ Mergers (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại). Đây là một thuật ngữ chiến lược doanh nghiệp mô tả quá trình hợp nhất hai hay nhiều công ty, hoặc các tài sản kinh doanh lại với nhau. Mặc dù thường được gọi chung là M&A, hai khái niệm này có sự khác biệt rõ ràng về mặt bản chất:

• Sáp nhập (Mergers): Xảy ra khi hai công ty có quy mô tương đương nhau quyết định hợp nhất để tạo thành một thực thể kinh doanh duy nhất, mới mẻ. Mục tiêu thường là để cộng hưởng sức mạnh, mở rộng thị phần và giảm thiểu chi phí vận hành.

• Mua lại (Acquisitions): Diễn ra khi một công ty lớn hơn (bên mua – acquirer) thu mua lại phần lớn hoặc toàn bộ cổ phần của một công ty nhỏ hơn (công ty mục tiêu – target/seller) để giành quyền kiểm soát. Công ty bị mua lại có thể bị hòa tan vào cấu trúc của công ty mẹ hoặc tiếp tục hoạt động như một công ty con.

Bức tranh M&A: sự đảo chiều ngoạn mục trong 20 năm qua

Vào khoảng 20 năm trước, các chuyên gia tư vấn tại Bain & Company đã xuất bản cuốn sách Mastering the Merger, chỉ ra một thực tế ảm đạm: 70% các thương vụ mua bán và sáp nhập đều dẫn đến thất bại. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự chênh lệch văn hóa, định giá quá cao và quá trình hội nhập hậu sáp nhập yếu kém.

Tuy nhiên, một nghiên cứu cập nhật gần đây của chính Bain & Company đã cho thấy tỷ lệ này đã đảo ngược hoàn toàn. Trong vòng 20 năm qua, thế giới kinh doanh đã chứng kiến hơn 660.000 thương vụ M&A với tổng trị giá lên tới 56 nghìn tỷ USD, đạt đỉnh điểm vào năm 2021. Đáng kinh ngạc hơn, gần 70% các thương vụ hiện nay đạt được thành công. Ngay cả trong nhóm 30% bị coi là kém hiệu quả hơn, nhiều giao dịch vẫn tạo ra được những giá trị thặng dư nhất định thay vì sụp đổ hoàn toàn.

Sự gia tăng này không chỉ mang tính phong trào mà còn mang lại phần thưởng tài chính thực sự. Những công ty thường xuyên thực hiện thâu tóm (trung bình ít nhất một thương vụ mỗi năm) mang lại tỷ suất lợi nhuận cho cổ đông cao gấp đôi so với những công ty hiếm khi hoặc không bao giờ thực hiện M&A.

Bốn động lực chính thúc đẩy tỷ lệ thành công của bên mua (acquirer)

Theo phân tích chuyên sâu của Bain, có 4 lý do cốt lõi giải thích tại sao các công ty đi mua lại ngày càng làm tốt vai trò của mình:

• Đa dạng hóa mục tiêu chiến lược: Thay vì chỉ chăm chăm mua lại đối thủ cạnh tranh để cắt giảm chi phí như những năm 1990, các bên mua ngày nay sử dụng M&A như một công cụ đa năng. Họ thâu tóm để thâm nhập các khu vực địa lý mới, củng cố chuỗi cung ứng, thâu tóm các công nghệ lõi tiên tiến (như trí tuệ nhân tạo) hoặc đơn giản là để chiêu mộ những tài năng xuất chúng (acqui-hiring).

• Nâng cấp quy trình thẩm định (due diligence): Thẩm định không còn chỉ là việc kiểm tra các bảng tính tài chính khô khan. Các công ty hiện đại tiến hành đánh giá độ tương thích về văn hóa doanh nghiệp, năng lực cốt lõi của đội ngũ nhân sự và thậm chí sử dụng mạng xã hội để lắng nghe phản hồi thực tế từ khách hàng cũng như nhân viên cũ của công ty mục tiêu.

• Chuyên môn hóa nhờ kinh nghiệm: Thay vì dồn lực vào những thương vụ khổng lồ (megadeals) hiếm hoi nhưng rủi ro, các tổ chức ưu tiên các giao dịch vừa phải nhưng liên tục. Tần suất này cho phép họ duy trì một bộ phận M&A chuyên biệt làm việc toàn thời gian, tích lũy kinh nghiệm dồi dào qua từng dự án.

• Cải tiến nghệ thuật hội nhập hậu sáp nhập: Việc sáp nhập hai hệ thống vận hành là một thử thách khổng lồ. Tuy nhiên, với sự phát triển của các phương pháp quản lý dự án linh hoạt (như Agile) và công nghệ hiện đại, bên mua biết chính xác cần ưu tiên nhiệm vụ nào, xử lý các điểm nghẽn ra sao để quá trình chuyển giao diễn ra mượt mà nhất.

Góc nhìn từ phía người bán (seller): tại sao công ty mục tiêu chấp nhận sáp nhập?

Trong bất kỳ thương vụ M&A nào, sự thành công cũng cần sự đồng thuận từ phía công ty mục tiêu. Việc một công ty chấp nhận “bán mình” không hẳn là dấu hiệu của sự thất bại, mà thường xuất phát từ những tính toán chiến lược sâu sắc:

• Nhu cầu thoái vốn và hiện thực hóa lợi nhuận (Exit strategy): Đối với nhiều nhà sáng lập (founders) và quỹ đầu tư mạo hiểm (VCs), việc bán lại công ty cho một tập đoàn lớn hơn là chặng cuối cùng (exit) để họ thu về lợi nhuận tài chính sau nhiều năm xây dựng và phát triển.

• Khắc phục giới hạn về nguồn lực: Một công ty khởi nghiệp hoặc quy mô vừa có thể sở hữu sản phẩm xuất sắc nhưng lại thiếu vốn, mạng lưới phân phối hoặc công nghệ để mở rộng ra toàn cầu. Trở thành một phần của tập đoàn lớn giúp họ truy cập ngay lập tức vào nguồn tài nguyên khổng lồ (hệ sinh thái khách hàng, ngân sách marketing, hạ tầng công nghệ).

• Áp lực cạnh tranh khốc liệt: Trong các ngành công nghiệp thay đổi nhanh chóng như công nghệ hay y tế, việc đứng độc lập có thể khiến công ty dễ bị đối thủ lớn đè bẹp. Bán mình cho một “ông lớn” khác là cách để đảm bảo sản phẩm của họ được sống sót và tiếp tục phát triển.

• Đạt được sự cộng hưởng (Synergy): Ban lãnh đạo công ty mục tiêu nhận ra rằng khi kết hợp với bên mua, giá trị tạo ra sẽ lớn hơn rất nhiều so với việc cả hai tiếp tục hoạt động độc lập (nguyên lý 1+1=3).

Bài học thực tiễn từ chuyên gia thâu tóm

Để minh họa cho phương pháp M&A hiện đại, hãy xem xét chiến lược của Chris Koch, CEO của Carlisle Companies – người đã chỉ đạo 24 thương vụ thành công với tổng trị giá 3,5 tỷ USD kể từ năm 2016.

Ông Koch chia sẻ rằng Carlisle hoàn toàn không tìm kiếm các công ty cần “sửa chữa” (fixer-uppers). Họ chỉ nhắm tới những tổ chức có khả năng tăng trưởng hữu cơ độc lập. Khi tiếp cận, Carlisle tìm kiếm các giá trị cộng hưởng cứng (hard synergies) một cách thực tế, chẳng hạn như tiết kiệm chi phí nguyên liệu thô hoặc hợp nhất nhà máy.

Sự cẩn trọng này thể hiện rõ qua việc họ sẵn sàng hủy bỏ giao dịch vào phút chót. Ông Koch từng từ chối một thương vụ tại Châu Âu sau khi quá trình thẩm định tại chỗ chỉ ra rằng các quy định của địa phương và luật lao động sẽ khiến những kỳ vọng về cắt giảm chi phí trở nên bất khả thi.

Nguyên tắc tối thượng của Carlisle là: thương vụ thâu tóm càng gần với năng lực cốt lõi thì sự thấu hiểu càng cao, rủi ro càng thấp. Đó là lý do họ chuộng các thương vụ mua lại bổ sung (bolt-on) có quy mô nhỏ nhưng chắc chắn.

Kết luận

Sự gia tăng từ 30% lên gần 70% trong tỷ lệ thành công của M&A là minh chứng cho sự trưởng thành của giới quản trị tài chính toàn cầu. M&A không còn là sân chơi của những cái tôi bành trướng, mà đã trở thành một kỹ năng được chuẩn hóa cao độ. Sự kết hợp giữa các chiến lược mở rộng thận trọng của bên mua và nhu cầu tối ưu hóa nguồn lực từ bên bán đã tạo ra một môi trường giao dịch lành mạnh hơn, nơi việc thẩm định chuyên sâu và năng lực hội nhập quyết định giá trị lâu dài của doanh nghiệp.

Đọc thêm