Chuyển đổi xanh ngành xi măng: Lộ trình phát triển bền vững đến năm 2030

Tại sao chuyển đổi xanh ngành xi măng lại cấp bách?

Sản xuất xi măng là một trong những ngành gây ô nhiễm hàng đầu, đóng góp khoảng 16 – 17% vào tổng lượng phát thải $CO_{2}$ hàng năm của Việt Nam. Chính phủ đang dần siết chặt các quy định quản lý thông qua các loại thuế, phí môi trường và rào cản pháp lý.

Đáng chú ý, Nghị định 153/2024/NĐ-CP vừa ban hành cuối năm 2024 đã quy định mức phí bảo vệ môi trường đối với khí thải. Với một nhà máy xi măng trung bình, mức phí này có thể lên tới 6 – 7 tỷ đồng mỗi năm, trực tiếp bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp. Do đó, chuyển đổi xanh ngành xi măng là lộ trình bắt buộc để giảm bớt gánh nặng tài chính này.

Các giải pháp công nghệ xanh trọng điểm

Hệ thống tận dụng nhiệt thừa để phát điện (WHR)

Công nghệ WHR (Waste Heat Recovery) hiện là giải pháp “xanh” phổ biến nhất tại Việt Nam. Trong quá trình nung clinker, khoảng 30 – 40% lượng nhiệt bị thất thoát theo khí thải. Hệ thống WHR thu hồi lượng nhiệt này để sản xuất điện, cung cấp khoảng 25 – 30% sản lượng điện tiêu thụ cho toàn nhà máy.

Việc lắp đặt WHR giúp doanh nghiệp:

• Cắt giảm từ 7 – 10% chi phí sản xuất hàng năm.

• Giảm định mức tiêu hao điện năng xuống dưới 90 KWh/tấn xi măng theo quy định của Chính phủ.

• Tính đến hết năm 2024, Việt Nam đã có 36/90 dây chuyền lắp đặt hệ thống này.

Công nghệ lọc bụi tĩnh điện

Bụi từ tro than và đá vôi là nguồn gây ô nhiễm không khí chính. Hệ thống lọc bụi tĩnh điện hiện đại có khả năng cắt giảm tới 99,9% lượng bụi trong khí thải, giúp bảo vệ môi trường xung quanh nhà máy.

Sử dụng nguyên liệu và nhiên liệu thay thế

Một trụ cột quan trọng của chuyển đổi xanh ngành xi măng là thay thế các nguyên liệu hóa thạch và tài nguyên thiên nhiên không tái tạo.

• Nguyên liệu thay thế clinker: Sử dụng tro bay nhiệt điện và xỉ lò cao ngành thép giúp giảm tỷ lệ clinker trong xi măng xuống dưới mức 65%. Điều này giúp tiết kiệm 5 – 15% chi phí nguyên liệu.

• Nhiên liệu thay thế than: Tận dụng phế thải công nghiệp và nông nghiệp như vỏ trấu, vải vụn, bùn thải và lốp xe cũ làm nhiên liệu đốt. Các vật liệu này có nhiệt lượng tương đương than nhưng giá thành rẻ hơn, giúp giảm 10 – 15% chi phí năng lượng.

Rào cản và thách thức trong quá trình chuyển đổi xanh

Dù mang lại lợi ích dài hạn, quá trình chuyển đổi xanh vẫn gặp nhiều khó khăn:

• Vốn đầu tư ban đầu lớn: Các hệ thống xử lý chất thải và CCUS (thu giữ carbon) đòi hỏi nguồn vốn rất cao, khiến nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thể tiếp cận.

• Khung pháp lý chưa hoàn thiện: Quy định về xử lý chất thải làm nguyên liệu thay thế còn phức tạp, thủ tục cấp phép chồng chéo làm kéo dài thời gian thực hiện dự án.

• Dây chuyền cũ: Gần 50% dây chuyền sản xuất tại Việt Nam đã có tuổi thọ trên 15 năm, khiến hiệu quả sử dụng năng lượng thấp và khó tích hợp công nghệ mới.

Tầm nhìn và lộ trình đến năm 2030

Chính phủ đã đặt ra những mục tiêu cụ thể tại Quyết định 1266/QĐ-TTg cho ngành xi măng giai đoạn 2021 – 2030:

• Năng lượng: 100% dây chuyền công suất lớn phải lắp đặt hệ thống WHR vào năm 2025.

• Nguyên liệu: Sử dụng tối thiểu 30% nguyên liệu thay thế và 15% nhiên liệu thay thế trên toàn ngành.

• Phát thải: Định mức phát thải bụi và $CO_{2}$ phải được kiểm soát chặt chẽ, không vượt quá 650 kg $CO_{2}$/tấn xi măng.

Các “ông lớn” như VICEM đang tiên phong thử nghiệm đồng xử lý chất thải tại các nhà máy lớn như VICEM Hà Tiên và VICEM Bút Sơn để dẫn dắt xu hướng xanh hóa toàn ngành.

Kết luận: Cơ hội cho nhà đầu tư

Chuyển đổi xanh ngành xi măng không chỉ là trách nhiệm với môi trường mà còn là chiến lược để tồn tại trong giai đoạn thị trường bão hòa. Những doanh nghiệp sớm hoàn thiện hệ thống WHR và tự chủ được nguồn nguyên liệu thay thế sẽ có biên lợi nhuận tốt hơn khi giá năng lượng truyền thống biến động.

Nhà đầu tư nên ưu tiên các doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững mạnh và đang quyết liệt thực hiện các dự án hạ tầng xanh để đảm bảo tiềm năng tăng trưởng bền vững trong trung và dài hạn.

Đọc thêm bài viết của OCD về ngành xi măng

Cung cầu ngành xi măng 2025: Toàn cảnh thị trường và dự báo chiến lược 2030