Báo cáo kinh tế AI chiến lược hướng tới 2040

Last updated on 30 May, 2026

Báo cáo Kinh tế AI Việt Nam (Vietnam AI Economy Report) do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp cùng Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và Đối tác tri thức BCG công bố chỉ ra rằng, nền kinh tế AI của Việt Nam dự kiến sẽ đạt quy mô từ 120 đến 130 tỷ USD vào năm 2040. Sự bứt phá này dựa trên mô hình “AI lấy con người làm trung tâm” , được thúc đẩy bởi 6 trụ cột phát triển và 14 hành động kích hoạt cốt lõi nhằm đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Bức tranh toàn cảnh và dự báo quy mô kinh tế AI Việt Nam đến năm 2040

Việt Nam đang định hình vị thế là nền kinh tế số phát triển nhanh nhất Đông Nam Á với tốc độ tăng trưởng ấn tượng 20% mỗi năm. Nhờ các chính sách chủ động từ Chính phủ như Nghị quyết số 57/NQ-TW và Chiến lược quốc gia về AI (Quyết định số 127/QĐ-TTg) , AI đã trở thành động lực then chốt cho sự phát triển bền vững.

Theo báo cáo của Boston Consulting Group (BCG), giá trị mà nền kinh tế AI đóng góp cho kinh tế Việt Nam sẽ đạt 120-130 tỷ USD vào năm 2040. Nguồn doanh thu khổng lồ này đến từ hai cấu phần chính:

• Tăng trưởng doanh thu từ tiêu dùng: Đạt 45-55 tỷ USD thông qua nhu cầu ngày càng tăng của người dân đối với các sản phẩm và dịch vụ tích hợp AI.

• Cải thiện lợi nhuận từ tăng năng suất: Đạt 60-75 tỷ USD nhờ tối ưu hóa quy trình vận hành, tự động hóa và phân tích dự báo bằng dữ liệu.

Khung phân tích và trạng thái hiện tại của kinh tế AI Việt Nam

Báo cáo xây dựng dựa trên khung đánh giá của JICA và BCG, tập trung vào triết lý “AI lấy con người làm trung tâm” (Human-centered AI) trong khuôn khổ “An ninh con người”. Mục tiêu kép là bảo vệ cá nhân khỏi các rủi ro công nghệ và trao quyền để họ khai thác tối đa lợi ích của AI.

Hiện nay, Việt Nam đang sở hữu những lợi thế và phải đối mặt với các thách thức cấu trúc sau:

Điểm sáng của hệ sinh thái hiện tại

• Hệ sinh thái Startup bùng nổ: Năm 2024, Việt Nam xếp thứ 2 tại Đông Nam Á về số lượng startup AI tạo sinh (GenAI) (chiếm 27% toàn khối ASEAN) và nguồn vốn đầu tư tích lũy (~780 triệu USD tính đến năm 2024).

• Lực lượng lao động trẻ nhạy bén: Hơn 150 trường đại học đào tạo ngành CNTT với trên 60.000 kỹ sư tốt nghiệp mỗi năm. Việt Nam có khoảng 10 trường đại học đã mở ngành đào tạo cử nhân chuyên sâu về AI.

• Mức độ đón nhận công nghệ cao: 75% người dân bày tỏ sự hào hứng với AI. Theo báo cáo của Microsoft, 80% doanh nghiệp và 88% nhân sự văn phòng tại Việt Nam đã bắt đầu ứng dụng các công cụ GenAI vào công việc hàng ngày.

Thách thức cần giải quyết

• Ứng dụng ở quy mô thử nghiệm: Các giải pháp AI trong khu vực công chủ yếu dừng lại ở mức thí điểm cục bộ tại một số tỉnh hoặc cơ quan.

• Bài toán ROI và dữ liệu: Khối doanh nghiệp tư nhân còn e ngại về hiệu quả đầu tư (Value for money). Đồng thời, khả năng tiếp cận các tập dữ liệu chất lượng cao, chuẩn tiếng Việt và năng lực tính toán hiệu năng cao (HPC/GPU) vẫn còn hạn chế và tập trung ở các tập đoàn lớn.

3 Trụ cột phát triển trực tiếp để tăng tốc nền kinh tế AI

Để khai phá toàn diện tiềm năng kinh tế, Việt Nam cần tập trung triển khai nhóm giải pháp thúc đẩy trực tiếp bao gồm:

Mở rộng ứng dụng AI trong các ngành trọng điểm

Doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên có tác động lớn trong ngắn hạn bao gồm: dịch vụ công, quản lý môi trường & thiên tai, y tế, dịch vụ tài chính và giao thông vận tải. Việc áp dụng cơ chế quản lý linh hoạt (Agile) giúp chuyển đổi nhanh chóng các thành quả ngắn hạn (Quick wins) thành các ứng dụng quy mô lớn dài hạn.

Xây dựng mạng lưới hỗ trợ cộng đồng Startup

Thiết lập các chương trình tăng tốc khởi nghiệp AI bền vững (AI Startup Accelerator) nhằm cung cấp cố vấn kinh doanh, kỹ thuật và kết nối vốn đầu tư. Song song đó, các chương trình quỹ tài trợ quốc gia sẽ giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ dàng tiếp cận nguồn tài chính chi phí thấp.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng chuẩn quốc tế

Cần chuẩn hóa quốc tế chương trình giảng dạy AI ở các bậc Cử nhân, Thạc sĩ và Tiến sĩ. Đồng thời, thúc đẩy mối quan hệ hợp tác chiến lược giữa các trường đại học công nghệ hàng đầu (như HUST, VNU) với các phòng nghiên cứu và tập đoàn toàn cầu để triển khai các dự án R&D chung.

3 Trụ cột nền tảng hỗ trợ hạ tầng và chính sách bền vững

Bên cạnh các tác động trực tiếp, nền kinh tế AI bền vững cần được nâng đỡ bởi 3 trụ cột hạ tầng vững chắc:

Phổ cập kiến thức AI (AI Literacy) cho cộng đồng

Nâng cao nhận thức xã hội bằng các nền tảng học tập trực tuyến quy mô lớn có nội dung tùy chỉnh theo đối tượng (như mô hình chương trình AI cho người dân – AI untuk Rakyat của Malaysia). Nội dung đào tạo không chỉ dừng lại ở cách sử dụng công cụ mà cần mở rộng sang khía cạnh đạo đức AI và quản trị rủi ro.

Tối ưu hóa hạ tầng tính toán và chia sẻ dữ liệu công cộng

Tận dụng đà phát triển của Trung tâm Dữ liệu Quốc gia để mở rộng quyền truy cập dữ liệu sạch cho các doanh nghiệp nhỏ và viện nghiên cứu. Việt Nam có thể tham khảo mô hình hạ tầng chia sẻ như Delhi Transport Stack của Ấn Độ kết hợp cùng JICA DXLab để xây dựng các “đường cao tốc dữ liệu” an toàn thông qua Open API. Về hạ tầng số, các chính sách thông thoáng như cho phép 100% sở hữu nước ngoài đối với dịch vụ data center (Luật Viễn thông 2023) sẽ giúp thu hút dòng vốn ngoại đầu tư vào các cụm máy chủ GPU hiệu năng cao.

Hoàn thiện khung chính sách và hành lang pháp lý linh hoạt

Các cột mốc như Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 hay Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được bổ sung bằng các hướng dẫn cụ thể về Đạo đức AI và Khung quản trị rủi ro. Việc tích hợp cơ chế thử nghiệm pháp lý (Regulatory Sandbox) là điều kiện tiên quyết để các doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới trong môi trường được kiểm soát.

Định hướng hành động kích hoạt cho hệ sinh thái AI Việt Nam

Báo cáo khuyến nghị 14 hành động kích hoạt được phân bổ đều trên hệ sinh thái để chuyển dịch AI từ các chiến thắng ngắn hạn thành động lực tăng trưởng kinh tế dài hạn:

1. Ứng dụng thí điểm AI trong các lĩnh vực ưu tiên
2. Tạo kênh truyền thông kết nối nhà giải pháp và bên có nhu cầu
3. Khởi động chương trình “AI Champion” hợp tác công – tư
4. Xây dựng nền tảng đào tạo AI quy mô lớn với nội dung tùy chỉnh
5. Tích hợp kỹ năng AI vào các ngành học không thuộc khối công nghệ
6. Thiết lập quan hệ nghiên cứu toàn cầu qua các trường đại học top đầu
7. Hiện đại hóa khung chương trình giảng dạy AI từ Cử nhân đến Tiến sĩ
8. Triển khai chương trình kết nối việc làm cho nhân sự AI trẻ
9. Cụ thể hóa kế hoạch hành động AI xuyên suốt các bộ ngành địa phương
10. Triển khai khung pháp lý Sandbox để thử nghiệm an toàn
11. Duy trì hệ thống hỗ trợ startup qua các vườn ươm, chương trình tăng tốc
12. Thành lập Quỹ Đổi mới sáng tạo AI Quốc gia
13. Mở rộng kho dữ liệu mở, đặc thù theo ngành
14. Đẩy mạnh ngoại giao công nghệ và ưu đãi thu hút đầu tư phần cứng HPC

Sự chuyển đổi toàn diện nền kinh tế AI đòi hỏi một tầm nhìn thống nhất: Chính phủ thiết lập hành lang pháp lý và hạ tầng, các doanh nghiệp đóng vai trò thực thi và đưa công nghệ vào cuộc sống, thương mại hóa, tạo nên chuỗi giá trị bền vững cho xã hội.

Nguồn tham khảo chuyên sâu: Báo cáo Kịch bản phát triển kinh tế AI Việt Nam (Vietnam AI Economy Report) được NIC phối hợp thực hiện cùng JICA và Boston Consulting Group (BCG).

Đọc thêm

Báo cáo xu hướng Marketing 2026