Giới thiệu tổng quan về phần mềm SPSS - đơn giản, dễ hiểu

Giới thiệu tổng quan về phần mềm SPSS - đơn giản, dễ hiểu

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những kiến thức đơn giản và dễ hiểu nhất về phần mềm SPSS - công cụ hiệu quả trong công tác nghiên cứu thị trường. 

 

1.SPSS là gì?

SPSS (Statistical Products for the Social Services) có nghĩa là Các Sản phẩm thống kê cho các dịch vụ xã hội. SPSS là một phần mềm chuyên ngành thống kê khởi đầu được lập cho các máy tính trung tâm vào những năm 1960, sau này được lập cho các máy tính cá nhân trong môi trường DOS và gần đây là môi trường Windows kể từ phiên bản 7.0

SPSS là một hệ thống phần mềm thống kê toàn diện được thiết kế để thực hiện tất cả các bước trong bất kỳ phân tích thống kê nào từ thống kê mô tả (liệt kê dữ liệu, lập bảng biểu, đồ thị, biểu đồ) đến các thống kê suy luận.

Giao diện phần mềm SPSS

Hình 1: Giao diện phần mềm SPSS

 2. Một số thuật ngữ quan trọng của SPSS

Trường hợp/chủ thể (case): các quan sát hay bản ghi là các trường hợp/chủ thể. Một chủ thể bao gồm các thông tin cho một đơn vị của phép phân tích.

Biến (variable): Mỗi chủ thể được thể hiện qua các biến. Biến là các thông tin hoặc thuộc tính được thu thập cho từng chủ thể. Ví dụ như chiều cao, cân nặng, tuổi, giới tính …

Tên biến (variable name): Mỗi biến được đặt tên biến và không có hai tên biến giống hệt nhau trong một tập tin.

Nhãn biến (variable label): dùng để mô tả cho tên đầy đủ của biến.

Nhãn của giá trị biến (value label): dùng để mô tả những biểu hiện riêng biệt của từng biến định tính.

Các chủ thể tập hợp với nhau sẽ tạo nên tệp hiện hành SPSS (working data file). Trong hệ thống tệp tin của Windows, các tệp dữ liệu của SPSS sẽ có đuôi mở rộng là *.sav. Ngoài ra còn có một số các định dạng tệp khác của SPSS như tệp cú pháp có đuôi mở rộng là *.sps; tệp kết quả đầu ra là *.spo

3. Các kiểu thang đo đặc trưng

Các công cụ đo lường dặc trưng của các nghiên cứu đánh giá gồm 4 kiểu thang đo đặc trưng sau:

Thang định danh: là một kiểu đánh giá sự vật, hiện tượng hay đặc tính theo tên gọi, theo danh hiệu/ nhãn hiệu hoặc theo phạm trù. Chẳng hạn khi người ta muốn phân loại mọi người theo giới tính (nam/nữ); theo học lực (kém, trung bình, khá, giỏi) hay theo nhóm tuổi (tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, đại học)

Thang định danh là phép đo có tính khái quát, không nhằm cung cấp những thông tin chính xác về sự khác biệt cá nhân mà chỉ nhằm đánh giá sự có mặt hay vắng mặt của sự vật hiện tượng hoặc bản chất của thuộc tính. Các biến giới tính, khu vực, thành phần, chủng tộc …là các phép đo định danh.

Thang định hạng: là một kiểu đánh giá phân loại sự vật, hiện tượng hay các đặc tính theo thứ bậc hay trật tự. Do vậy thang định hạng cũng là phép đo có tính khái quát, không nhằm cung cấp những thông tin chính xác về mức độ khác biệt giữa các cá nhân mà chỉ nhằm chỉ ra vị trí của mỗi sự vật/hiện tượng trong mối tương quan với các sự vật/hiện tượng khác. Chẳng hạn khi người ta muôn phân loại năng lực học tập của một nhóm học sinh theo thứ hạng từ học sinh có điểm số cao nhất – hạng nhất đến học sinh có điểm thấp nhất – hạng bét.

Thang định khoảng: là một kiểu đánh giá, phân loại sự vật/ hiện tượng theo những đơn vị phân loại bằng nhau ở bất kỳ khoảng nào trên thang đo. Ví dụ, phép đo chiều cao là một kiểu của thang định khoảng, sự khác biệt giữa người cao 1.60cm – 1.65cm và người cao 1.45cm – 1.50cm là một khoảng như nhau là 5cm. Sự khác nhau theo những khoảng bằng nhau (biểu thị dưới dạng điểm số) trên thang đo ngầm chỉ sự khác nhau (theo những khoảng bằng nhau) ở những đặc điểm hay thuộc tính được đo.

Thang định tỷ lệ: Thang định tỷ lệ cũng là một kiểu thang đo khoảng nhưng có điểm 0. Xác định điểm 0 thực sự cho các đặc tính của sự vật/ hiện tượng đánh giá.

Lưu ý: Khi tiến hành đánh giá nghiên cứu các sự vật/ hiện tượng hay chương trình/dự án nhà nghiên cứu phải hiểu rõ số liệu được thu thập theo cách nào, theo kiểu thang đo nào để lưacj chọn các kiểm định thống kê thích hợp.

4. Các kiểu biến

Khái niệm biến: Trong ngôn ngữ đo lường biến là một đặc tính (hay một nhóm các đặc tính) hoặc một đặc điểm (hay một nhóm các đặc điểm) được nghiên cứu. Như vậy biến là ám chỉ sự khác biệt về các đặc tính của sự vật/ hiện tượng. Chẳng hạn biến có thể là một khía cạnh vật lý như chiều cao, cân nặng, giới …hoặc khía cạnh tâm lý như trí thông minh trong đó thể hiện sự khác biệt giữa các cá nhân hay nhóm.

Biến định tính và biến định lượng

Biến định tính là những biến chỉ bản chất (hoặc chỉ tên, nhãn …) của sự vật, hiện tượng mà không nhằm lượng hóa sự vật, hiện tượng theo những con số.

Biến định lựợng là những biến sử dụng các con số để lượng hóa sự vật hiện tượng

Lưu ý: Trong nghiên cứu đánh giá, một biến có thể biểu thị mô tả định tính ở  khía cạnh này nhưng lại biểu đạt định lượng ở khía cạnh khác.

Biến độc lập và biến phụ thuộc

Biến độc lập: là một đặc tính được lựa chọn để nghiên cứu. Biến độc lập được giả thiết là một biến mà sự biến đổi của nó có ảnh hưởng chi phối hoặc gây ra biến đổi kéo theo của một biến khác (biến phụ thuộc)

Biến phụ thuộc: là một biến mà sự biến đổi của nó chịu sự chi phối của một biến khác. Biến phụ thuộc thường là những hiện tượng được quan sát, được đo đạc một cách có hệ thống. Ví dụ, một phương pháp dạy học mới là biến độc lập, kết quả học tập do phương pháp mới mang lại là biến phụ thuộc.

Lưu ý: Việc xác định một biến là độc lập hay phụ thuộc thường có tính tương đối. Một biến có thể được xem là phụ thuộc trong phạm vi phân tích này nhưng lại là độc lập trong phạm vi phân tích khác. Trong nghiên cứu đánh giá còn có các yếu tố ảnh hưởng không được kiểm soát được gọi là các biến bổ trợ.

5. Hướng dẫn khởi động SPSS

Khởi động SPSS: Có nhiều cách khởi động SPSS, nhưng thông dụng nhất là tại màn hình desktop của Windows nhắp chuột Start à Progams à SPSS for Windows à xuất hiện một cửa sổ để mở tập tin.

Thanh công cụ (Toolbars) SPSS cũng có thanh công cụ cung cấp truy cập nhanh các lựa chọn trình đơn.

Thanh tình trạng (status bar) cho biết trạng thái hiện hành của bộ xử lý của SPSS

Dữ liệu (Data) SPSS cho phép đọc rất nhiều tệp dữ liệu hoặc nhập dữ liệu một cách trực tiếp vào cửa sổ Data Editor. Tại cửa sổ này, các cột là các biến (var, var, var …) và các chủ thể được đánh số 1, 2, 3 … có dạng hình chữ nhật với các cột và các hàng.

6. Cách nhập tin vào SPSS

Để nhập tin vào SPSS data editor, đối với từng biến cần phải xác định các thuộc tính của nó bao gồm: tên biến, thang đo, loại biến, nhãn biến, nhãn giá trị của biến, độ rộng của cột, cách biểu hiện trị số khuyết thiếu. Sau đó cứ mỗi chủ thể cần nhập lần lượt từng giá trị của từng biến một.

Đặt tên biến: (variable name) Với một cửa sổ data editor rỗng thì tên các cột là var, gõ tên biến cần đặt vào Variable name. Tên biến dài tối đa là 8 ký tự, không dùng các ký tự sau để nhập tên biến (/, ?, +, - ,*, :, dấu cách, các con số tự nhiên từ 0, 1, 2 …9, các chữ in hoa)

Chọn thang đo: (measurement) Trong khoa học thống kê có 4 loại thang đo, tuy nhiên trong SPSS chỉ cung cấp có 3 loại thang đo theo thứ tự về dộ mạnh từ cao đến thấp là thang tỷ lệ (scale), thang thứ bậc (ordinal) và thang định danh (norminal). Tùy theo tính chất của việc đo đạc, đánh giá mà lựa chọn thang đo cho phù hợp.

Xác định loại dữ liệu: (variable type) Nhắp chuột vào type cửa sổ Define variable type sẽ xuất hiện. Tùy theo thang đo mà xác định loại dữ liệu phù hợp cho từng biến nghiên cứu. Ví dụ như với thang đo định danh, có thể chỉ định loại dữ liệu dạng số (numeric) hoặc dạng chuỗi (string). Nhưng với thang đo tỷ lệ thì không thể chọn loại dữ liệu dạng chuỗi được.

Hộp thoại xác định loại dữ liệu của biếnHộp thoại xác định loại dữ liệu của biến

Xác định nhãn của biến: (variable label) Tên của biến bị hạn chế ký tự sử dụng tối đa là 8 ký tự. Do vậy, trong SPSS có thể thay thế tên của biến bằng nhãn của biến. Nhãn của biến có thể dài đến 120 ký tự. Nhãn của biến thể hiện đúng những gì người sử dụng gõ vào (không bị giới hạn quy định các ký tự như trong tên biến). Tạo tên nhãn của biến bằng cách nhấp đúp chuột vào cột label sau đó gõ tên của nhãn biến vào.

Nhãn của giá trị biến: (value label) Nhấp chuột vào cột value, một hộp thoại xuất hiện, người sử dụng gõ lần lượt từng giá trị vào ô value và nhãn tương ứng vào ô label sau đó nhắp chuột vào Add cho mỗi thao tác để hoàn thành một giá trị của biến. Các giá trị của biến tiếp theo cũng thao tác tương tự.

Tổng quan spss

7. Một số thao tác khác

Mở một tệp đã có sẵn

Để mở tệp dữ liệu SPSS đã được lưu trữ, chọn File à Open à hộp thoại open có file đã lưu à chọn tệp SPSS (*.sav) mà người sử dụng cần tìm.

Chèn và xóa các biến

Để chèn một biến, sử dụng menu Data, insert variable. Mỗi lần chỉ chèn được một biến. Tên các biến mới được chèn sẽ được mặc định là VAR 0001, VAR 0002 …

Sắp xếp các trường

Trong tệp tin dữ liệu, nếu muốn sắp xếp các chủ thể theo một trật tự nhất định nào đó sử dụng Data, Sort case, một cửa sổ sẽ mở ra và cho phép người sử dụng chọn một biết hay hoặc một số biến khóa cho việc sắp xếp và trật tự của việc sắp xếp (tăng dần hay giảm dần). Nếu chọn 2 biến khóa trở lên thì biến được chọn trước sẽ có thứ tự ưu tiên trước.

Cách thực hiện lệnh frequencies (tần suất)

  1. Sau khi mở file dữ liệu, vào menu Analyze --> Descriptive Statistics --> Frequencies

Màn hình sẽ xuất hiện hộp thoại sau:

Tổng quan spss

  1. Chọn biến muốn tính tần số (biến Place V1) bằng cách click chuột vào tên biến rồi đưa sang khung Variable(s).
  2. Click Ok. Trường hợp muốn vẽ biểu đồ thực hiện thêm bước 4 trước khi click Ok.
  3. Để vẽ biểu đồ click chuột vào ô Charts…. Chọn dạng biểu đồ ở Chart type, chọn giá trị thể hiện trên biểu đồ là số đếm (frequencies) hay phần trăm (percentages). Click Continue để trở lại hộp thoại Frequencies à Ok để thực hiện lệnh.

tổng quan spss

Cách thực hiện lệnh descriptives (điểm trung bình)

  1. Vào menu Analyze à Descriptive Statistics à Descriptives…, xuất hiện hộp thoại

tổng quan spss

  1. Chọn 1 hay nhiều biến (định lượng) muốn tính điểm trung bình đưa vào khung Variable(s).
  2. Click vào ô Options… để xuất hiện hộp thoại Descriptive Options. Chọn các đại lượng thống kê muốn tính toán bằng cách click vào ô vuông cần thiết.
  3. Chọn cách sắp xếp kết quả tính toán theo thứ tự danh sách biến (Variable list), thứ tự Alphabetic của nhãn biến, thứ tự tăng dần (Ascending list), và thứ tự giảm dần (Descending list).
  4. Click Continue để trở về hộp thoại Descriptive à Ok để thực hiện lệnh.

Tổng quan spss

 Cách thực hiện phân tích bảng chéo (crosstabulation)

Phân tích bảng chéo dùng để kiểm định mối quan hệ giữa các biến định tính với nhau bằng cách dùng kiểm định Chi – bình phương (Chi-square). Cách thức tiến hành với SPSS như sau:

  1. Vào menu Analyze à Descriptive Statistics à Crosstabs…,

Tổng quan spss

  1. Xuất hiện hộp thoại sau:

Tổng quan spss

  1. Chọn và đưa các biến vào khung Row(s) (dòng) và Column(s) (cột) và Layer 1 of 1 (đối với trường hợp trên 2 biến).
  2. Click vào ô Statistics, xuất hiện hộp thoại sau:

Tổng quan spss

  1. Chọn các kiểm định cần thiết. Trong trường hợp này ta dùng kiểm định Chi – bình phương (Chi-square).
  • Các kiểm định ở ô Norminal dùng để kiểm định mối liên hệ giữa các biến biểu danh.
  • Các kiểm định ở ô Ordinal dùng để kiểm định mối liên hệ giữa các biến thứ tự.
  1. Click vào continue để trở lại hộp thoại Crosstabs à Click vào ô Cells, hộp thoại sau xuất hiện:

Tổng quan spss

  1. Ở ô Counts chọn Observed (thể hiện tần số quan sát). Trong trường hợp muốn thể hiện tần số mong đợi chọn Expected.
  2. Chọn cách thể hiện phần trăm theo dòng hay theo cột ở ô Percentages.
  3. Click Continue để trở lại hộp thoại Crosstabs à Ok để thực hiện lệnh.

Nguồn: Ths. Phạm Thị Bích Ngọc | OCD

Bà Phạm Thị Bích Ngọc là  chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu và phân tích dữ liệu của OCD, chuyên sâu trong việc thực hiện các nghiên cứu định lượng.

Đọc thêm: Ứng dụng của phần mềm SPSS trong quản lý cơ sở dữ liệu

Chia sẻ
Bạn đang ở: OCD Tin tức Tri thức quản lý Giới thiệu tổng quan về phần mềm SPSS - đơn giản, dễ hiểu

Kết nối với OCD

Liên hệ với OCD

  • 024 3553 7799
  • 096 363 6066
  • ocd@ocd.vn

 
Công ty Tư vấn Quản lý OCD
Trụ sở HN: Tầng 18, Tòa nhà Viwaseen, 48 Tố Hữu, Nam Từ Liêm, Hà nội
Tel: 024 3553 7799      Fax: 024 3553 7797
Văn phòng HCM: B0609, Tòa B, The Gold View, 346 Bến Vân Đồn, Quận 4, HCMC
Tel: 028 3925 3985 | 0906655010
 
CÔNG TY TƯ VẤN QUẢN LÝ OCD - Số ĐKKD  0101362912   do Sở KHĐT TP. Hà Nội  cấp ngày 23/05/2003